Propaganda wojenna

Propaganda wojenna – jak manipulacja staje się bronią

Czym jest dziś wojna? Czy to wyłącznie starcie militarne, z czołgami i bombami? A może współczesne wojny to w znacznej mierze bitwy na słowa, obrazy i narracje? Patrząc na to, jak funkcjonują media w czasie konfliktów, można odnieść wrażenie, że propaganda – ta niepozorna siostra wojny – stała się równie niszczycielska jak sam ostrzał artyleryjski.

Społeczeństwa są coraz częściej nie tyle informowane, co formatowane. Zamiast faktów dostajemy emocjonalne nagłówki. Zamiast obiektywizmu – narrację dostosowaną do konkretnej linii ideologicznej. Ale czy zdajemy sobie sprawę, jak łatwo możemy dać się wciągnąć w wir manipulacji?

Wojna jako widowisko

"Pierwszą ofiarą wojny jest prawda" – powiedział Hiram Johnson już ponad sto lat temu. I choć świat się zmienił, sens tych słów pozostał ten sam. Dziś wojna to nie tylko walka zbrojna, ale także spektakl medialny. Kamery są obecne niemal wszędzie, transmisje na żywo, wyciskające łzy zdjęcia, dramatyczne relacje – wszystko to kształtuje nasze postrzeganie konfliktu.

Ale czy zawsze widzimy prawdę? Czy może raczej to, co ktoś chce, żebyśmy zobaczyli? Każda ze stron konfliktu walczy przecież nie tylko o terytorium, ale i o rząd dusz. Obraz wroga musi być odpowiednio podrasowany – bez twarzy, bez imienia, bez prawa do człowieczeństwa. To ułatwia poparcie działań wojennych.

Język jako broń

Słowa potrafią ranić, a w czasie wojny stają się ostrzejsze niż miecz. "Terroryści", "najeźdźcy", "obrońcy demokracji", "zdrajcy" – to wszystko określenia, które nie tyle informują, co klasyfikują i odczłowieczają.

Kiedy ktoś zostaje nazwany "zagrożeniem dla wolności", automatycznie przestajemy zadawać pytania. Zamiast myśleć – reagujemy. Tak działa język propagandy: ma prowokować, budzić emocje, uderzać w nasze lęki i nadzieje. W tym wszystkim nie ma miejsca na szarość, niuanse czy krytyczne myślenie.

Głosy sumienia i antywojenne przesłania

Na szczęście historia zna też tych, którzy potrafili oprzeć się propagandzie i nazwali wojnę po imieniu – zbrodnią.

Albert Einstein powiedział kiedyś: "Nie wiem, jaką bronią będzie toczona III wojna światowa, ale IV będzie na maczugi". To gorzka refleksja nad tym, dokąd może nas zaprowadzić niekontrolowana spirala przemocy.

Lew Tołstoj pisał: "Wojna to najstraszniejsza zbrodnia, jaką człowiek popełnia przeciw drugiemu człowiekowi". Słowa te do dziś uderzają z siłą młota, szczególnie gdy widzimy, jak konflikty niszczą nie tylko miasta, ale i całe społeczeństwa.

John Lennon śpiewał: "Wyobraź sobie, że nie ma krajów... nic za co warto zabijać albo umierać". Idealistyczne? Może. Ale w świecie przepełnionym nienawiścią, idealizm to często jedyne światło w ciemności.

Podwójne standardy – dlaczego jedne wojny są "głośne", a inne przemilczane?

Zastanów się – dlaczego jedne konflikty widzimy codziennie w serwisach informacyjnych, a o innych zapada cisza? O wojnie w Ukrainie mówi się nieustannie. Są flagi, hasła solidarności, koncerty, konferencje, zbiórki, a politycy co chwilę wypowiadają się w mediach. I dobrze – każda wojna zasługuje na potępienie, a każda ofiara na pamięć. Ale…

Dlaczego o wojnie w Strefie Gazy mówi się szeptem? Dlaczego dramat tysięcy palestyńskich rodzin, które tracą dzieci, domy i życie, rzadko trafia na czołówki gazet? Czy ich cierpienie jest mniej ważne? Czy ich śmierć boli mniej?

To jedno z najtrudniejszych pytań naszych czasów – i właśnie propaganda odpowiada na nie za nas. To ona decyduje, który dramat jest „słuszny politycznie”, a który należy ukryć pod warstwą eufemizmów i przemilczeń. To ona podpowiada, gdzie mamy się wzruszać, a gdzie wzruszyć ramionami.

Nie chodzi o wybieranie stron – chodzi o spójność moralną. Jeśli potępiamy zbrodnie wojenne, to wszędzie. Jeśli stoimy po stronie ofiar, to niezależnie od ich pochodzenia, religii czy narodowości. Bo w przeciwnym razie stajemy się narzędziem manipulacji, nawet jeśli nasze intencje są czyste.

Społeczeństwo informacyjne czy zmanipulowane?

W teorii żyjemy w czasach nieskończonego dostępu do informacji. Ale czy to naprawdę daje nam wolność? A może raczej jesteśmy bardziej zagubieni niż kiedykolwiek? Setki portali, miliony nagłówków, sprzeczne opinie – jak się w tym nie pogubić?

Jednym z najważniejszych narzędzi propagandy jest właśnie nadmiar informacji. Kiedy wszystko wydaje się być ważne, nic nie jest naprawdę istotne. I wtedy najłatwiej wcisnąć gotową narrację – taką, która "porządkuje" chaos, daje winnych i oferuje prostą odpowiedź na trudne pytania.

A jeśli cisza jest głośniejsza niż krzyk?

George Orwell napisał: "W czasach powszechnego zakłamania, mówienie prawdy staje się aktem rewolucyjnym". Czasem ten "rewolucyjny akt" polega na tym, by zapytać: a co z tymi, których nikt nie słucha? Co z dziećmi w Gazie, w Aleppo, w Jemenie? Co z ludźmi, których cierpienie nie pasuje do geopolitycznego scenariusza?

Jeśli o nich się milczy, to nie znaczy, że ich nie ma. To znaczy tylko tyle, że ktoś uznał, że nie powinniśmy ich widzieć. A może właśnie na nich powinniśmy patrzeć najbardziej uważnie?

Niech każde cierpienie się liczy

Nie ma "lepszych" i "gorszych" ofiar. Nie ma "bardziej medialnych" tragedii. Jeśli chcemy być naprawdę wolni – jako obywatele, jako ludzie – musimy odrzucić podwójne standardy. Bo dopóki będziemy milczeć wtedy, gdy propaganda każe nam milczeć, nie różnimy się od niej zbyt wiele.

 

 

Jeśli chcesz, to możesz wesprzeć nasze działania: https://buycoffee.to/archiwum-tajemnic